خب بچهها بذارید یه موضوع جالب رو باهم مرور کنیم: اینکه سبک حرف زدن و برخورد معلمها تو کلاس با سازگاری ما تو مدرسه چه ربطی داره و چه عواملی رو این وسط باید بشناسیم!
اول از همه، تو این تحقیق اومدن سراغ ۲۵۷۸ دانشآموز از چهار تا مدرسه (توی شهر و روستا) که از پایه هفتم تا یازدهم بودن و پرسیدن اوضاع چطوره. در نهایت ۲۴۱۸ پاسخ درست و حسابی جمع شد که برای تحلیل ازش استفاده کردن.
حالا میپرسید چی رو بررسی کردن؟ گفتن بیایم ببینیم سبک ارتباطی معلم – یعنی چجوری با شاگرداش حرف میزنه یا برخورد میکنه – چه اثری داره روی سازگاری بچهها با مدرسه (سازگاری یا Adjustment یعنی اینکه یه نفر چجوری خودش رو با محیط و شرایط مدرسه وفق میده تا بهتر از پس کاراش بربیاد).
ولی داستان فقط این نیست! تو این مطالعه گفتن شاید چند تا چیز دیگه هم این وسط نقش دارن. مثلاً “نیازهای روانشناختی پایه” (Basic Psychological Needs) یعنی سه تا نیاز مهم:
۱. نیاز به استقلال (autonomy)، یعنی دوست دارم خودم تصمیم بگیرم.
۲. نیاز به ارتباط با دیگران (relatedness)، یعنی دلم میخواد با آدمها ارتباط خوب داشته باشم.
۳. نیاز به شایستگی (competence)، یعنی دلم میخواد احساس کنم تو کاری که انجام میدم خوب و توانمندم.
علاوه بر این، یه مفهوم دیگه هم وارد بازی کردن به اسم “سوژی روانشناختی” یا Psychological Suzhi که شاید خیلیها نشنیده باشن. این همون توانایی کلی فکری و روانیه که باعث میشه آدم تو موقعیتهای مختلف بهتر بتونه تصمیم بگیره، با مشکلات کنار بیاد و از نظر روحی سرحالتر باشه.
تو مدل تحقیق، سوژی روانشناختی هم نقش میانجی (Mediating Role یعنی وسط ماجرا ایستاده و تاثیر مستقیم و غیرمستقیم داره) و هم نقش تعدیلکننده (Moderating Effect یعنی میتونه شدت و ضعف تاثیرات رو تغییر بده) داشت.
نتایج چی شد؟
۱. هر دو تا بُعد سبک ارتباط معلم (حتی اگه همدلانه باشه هم اگه قاطعانه باشه) تاثیر مثبت چشمگیری روی سازگاری بچهها با مدرسه داشتن؛ چه سطح فرد، چه سطح کلاس.
۲. هر کدوم از اون سه نیاز روانشناختی به صورت جداگونه توی این رابطه تاثیرگذار بودن و نقش واسطه داشتند ولی میزان تاثیر هرکدوم فرق میکرد.
۳. سوژی روانشناختی (که بالاتر گفتم یعنی توان روانی قوی و انعطافپذیری ذهنی) خودش به تنهایی میتونه نقش واسطه رو برای تاثیر سبک معلم روی سازگاری مدرسهای بازی کنه، البته در سطح فردی.
۴. مسیر میانجیِ پشتسرهم (Serial Mediation Pathway یعنی اثرات زنجیرهای) از نیازهای روانی به سوژی روانشناختی و بعد به سازگاری هم تا حد زیادی تایید شد.
۵. سوژی روانشناختی موقعی که نیاز به “شایستگی” خواسته نقش واسطه باشه، تو مرحله دومش میتونه تاثیر این رابطه رو قویتر یا ضعیفتر کنه (یعنی دانشآموزهایی که سوژی بالاتر دارن، وابستگی کمتری به رضایت از شایستگی میگیرن برای اینکه با مدرسه سازگار بشن، به این میگن “اثر جایگزینی منبع” یا Resource Substitution Effect).
جمعبندی:
اگه یه معلم همدل و در عین حال مستقل با بچهها باشه، خیلی راحتتر میتونن با مدرسه کنار بیان. تازه این رابطه فقط مستقیم نیست، نیازهای روانی و همین سوژی روانشناختی هم وسط کار دارن نقش بازی میکنن. مخصوصاً اگه حس شایستگی بچهها خیلی بالا نباشه، ولی سوژی روانشناختیشون خوب باشه، باز هم میتونن خودشون رو با شرایط وفق بدن.
خلاصه اگه دوست دارین تو مدرسه راحتتر باشید و معلمهاتون سبک خوبی داشته باشن و روی نیازهای روانی و تقویت سوژی روانشناختیتون هم کار کنین، قطعاً اوضاع به نفع شماست!
منبع: +
