خب بذارین یه موضوع جالب رو براتون بگم: تا حالا به این فکر کردین که چطور میتونیم فکر و احساسات بقیه رو حدس بزنیم؟ این توانایی رو توی روانشناسی بهش میگن Theory of Mind یا به فارسی «ذهنخوانی» (فکر کنین مثلاً دوستتون رو نگاه میکنین و میفهمین الان ناراحته یا دنبال یه چیزی تو ذهنشه). این ذهنخوانی واسه روابط اجتماعی خیلی واجبه! اما خب هنوزم خیلی نمیدونستیم دقیقاً چه سنی این توانایی شکل میگیره یا بعدها توی بزرگسالی و پیری چی میشه.
حالا یه تحقیق طولانی و جالب اومده و همین رو بررسی کرده. محققها اومدن یه مطالعهای کردن که چندین سال شرکتکنندهها رو (از ۳ سال تا ۸۰ سال!) بررسی کردن و هر سری یه سری تست بهشون دادن تا ببینن ذهنخوانیشون چجوریه. اینجوری تونستن بفهمن تو چه سنی این قدرت چطور تغییر میکنه و باقی میمونه.
توی این تحقیق، دوتا مدل ذهنخوانی بررسی شد: یکی «ذهنخوانی شناختی» یا Cognitive ToM (یعنی اینکه بفهمی طرف چی میدونه یا چی فکر میکنه)، یه مدل دیگه هم «ذهنخوانی احساسی» یا Affective ToM (یعنی بفهمی الان طرف چه حسی داره). واسه ذهنخوانی شناختی از یه چیزی به اسم Sandbox Task استفاده کردن؛ این یه تست خاصه که به بچهها و بزرگترا میدن تا بررسی کنن چطور اطلاعات ذهنی بقیه رو میفهمن. واسه احساسی هم از تست Reading the Mind in the Eyes Task (RMET) استفاده کردن، که یه جور آزمونه و توش فقط چشمای آدم توی عکس نشون داده میشه و باید حدس بزنی چه حسی داره — خودمونی بخوام بگم، میخوای از روی چشمهای آدم بفهمی تو دلش چی میگذره!
نتایجی که گرفتن خیلی جالبه: بچههای ۶ تا ۹ سال توی هر دو قسمت ذهنخوانی، از بزرگترا به طور معنیداری ضعیفتر بودن (یعنی نمره پایینتری گرفتن و کمتر میتونستن درست احساس و فکر بقیه رو تشخیص بدن). اما وقتی سن شرکتکنندهها از بچگی رد میشه و وارد نوجوانی و بزرگسالی و حتی سالمندی میشه، توانایی ذهنخوانیشون تقریباً ثابت و بدون تغییر خاصی باقی میمونه — یعنی مغز ما تو این توانایی، بعد از یه بحران ابتدایی، تا آخر عمر تقریباً رو فرم میمونه!
این مطالعه یه نکته مهم رو روشن کرده: اون سالهای اولیه کودکی (مثلاً همون ۶ تا ۹ سالگی) اون زمانی هستن که ذهنخوانی شدیداً در حال رشد کردنه و بعدش که به بلوغ میرسه، دیگه خیلی تکون نمیخوره. محققها هم گفتن خیلی مهمه از ابزارهایی استفاده کنیم که بتونه تغییرات ریز رو هم تو طول عمرمون نشون بده، چون همیشه به این سادگی نیست که بشه تفاوتهای جزئی رو تشخیص داد.
در کل، این تحقیق بهمون نشون میده کی ذهنخوانی یاد میگیریم و چطوری تقریباً تا آخر عمرمون حفظش میکنیم، حالا چه بخوایم از حرف زدن طرف بفهمیم چیه تو ذهنشه، یا با یک نگاه به چشماش بفهمیم حالش چطوره!
منبع: +
