یه لحظه تصور کن یه عالمه تحقیقات داریم درباره درمانها و مداخلات روانشناسی برای بچهها و نوجوانها. خب، وقتی بخوایم همهی این تحقیقها رو جمعبندی کنیم و بفهمیم چی واقعاً جواب میده، معمولاً سراغ یه چیزی میریم به اسم بررسی متاآنالیز سیستماتیک. یعنی چی؟ یعنی کلی مقاله رو میذارن کنار هم، دقیق تحلیلشون میکنن و از دلش نتیجهی کلی بیرون میکشن. خب، خیلی کار مهم و پایهایه مخصوصاً تو روانشناسی بالینی کودک و نوجوان (CCAP یعنی هر چیزی که مربوط به سلامت روان بچهها و نوجوانهاست).
اما تا حالا واقعاً کسی نیومده بود نگاه دقیق و علمی بندازه به این که این نوع مقالهها چقدر درست، شفاف (یعنی همه چی رو واضح و کامل گزارش کردن) و از نظر آماری درست بودن یا نه. دیگه وقتشه که یه سر به پشت صحنه این ماجراها بزنیم!
یه تیم اومده یه پروتکل تحقیقاتی نوشته و داره حسابی بررسی میکنه: «ببینیم تو بازه ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ تو مجلههای معروف این حوزه، متاآنالیزها واقعاً چطوری بودن؟» پروتکل یعنی همون برنامه یا نقشه راه دقیق که چطوری میخوان تحقیق کنن (این تیم کل برنامهشون رو گذاشتن اینجا: https://osf.io/qhrau/ برعکس خیلی جاها که همه چی پنهونه!). ایدهشون اینه که روند فعلی یعنی این مقالههایی که اطلاعات قبلی رو جمعبندی کردن رو خودمون دوباره بررسی کنیم و ببینیم اینا خودشون چقدر شفاف و درست انجام شدن. خفن نیست؟
قراره حدود ۶۰ تا مقاله متاآنالیز از ۷ تا مجله مهم در این زمینه جمع بشه. فقط مقالههایی قبول میشن که با روش متاآنالیز فریکوئنسی (Frequentist Meta-analysis یعنی یه روش آماری رایج برای ترکیب دادهها) کار کرده باشن. مخاطبشون هم باید بچهها یا نوجوانها باشن (۰ تا ۲۰ سال، بر اساس میانگین سنی نمونهها).
چک میکنن که آیا تو موضوعات مربوط به روانشناسی بالینی یا حتی درمانهای روانشناسی بوده یا نه. مقایسه با گروه کنترل براشون مهم نیست؛ یعنی فقط میخوان بدونن مداخله تأثیر داشته یا نه. کل این مقالهها قراره از طریق دیتابیس Web of Science پیدا بشن، که حسابی دقیق مقالات رو دستهبندی میکنه.
بعد، این مقالههای انتخاب شده رو از سه زاویه میخوان زیر ذرهبین ببرن:
۱. شفافیت گزارش (Transparency): این یعنی آیا همه چی رو درست و واضح نوشتن؟ مثلاً وقتی کسی این تحقیق رو بخونه میفهمه دقیقاً چی کار کردن یا پر از جای خالی و ابهامه؟
برای این کار، از چیزی به اسم PRISMA-Adaptation استفاده میکنن. حالا PRISMA چیه؟ این یه سری چکلیسته برای اینکه گزارش مقالهها درست و کامل باشه. تیم این بررسی یه نسخه جدیدش رو برای حوزه کودک و نوجوان درست کرده تا همه چیز رو با دقت بسنجن.
۲. کیفیت روششناسی (Methodological Quality): این یعنی مراحل تحقیق از پایه تا نتیجهگیری چقدر حسابشده و درست بوده. این قسمت با ابزار AMSTAR 2 چک میشه، که یه ابزار استاندارده برای بررسی کیفیت متاآنالیزها.
۳. سازگاری آماری (Statistical consistency): یعنی این که آیا دادهها و تحلیلهاشون واقعا درست حساب شده یا نه. برای تست این موضوع از ابزاری به اسم statcheck استفاده میکنن که به طور اتوماتیک میره اعداد و تحلیلهای آماری توی مقالات رو چک میکنه تا ببینه همه چیز با هم جور در میاد یا نه.
حالا بعدش چی میشه؟ قراره همه این اطلاعات رو بریزن تو یه سری جدول و نمودار (که بهش میگن descriptive analysis یعنی فقط توصیفی نشون میده چی به چیه) و حتی یه مقدارم بررسی کنن ببینن چه عواملی رو شفافیت و کیفیت تاثیر گذاشته. مثلاً آیا یه مجله خیلی به شفافیت اهمیت میده یا نه.
در کل، این پروژه قراره نه فقط کمک کنه که مقالههای متاآنالیز دقیقتر و باکیفیتتر بشن، بلکه یه خطکشی و راهنما بذاره دست پژوهشگران، داورها و حتی سردبیرهای مجلات. یعنی از این به بعد هر کی تو این حوزه کار کنه راحتتر میفهمه باید چه استانداردهایی رو رعایت کنه تا کارش هم رو حساب باشه هم به درد بقیه بخوره.
در مجموع باید گفت این حرکت میتونه شفافیت، کیفیت و صداقت در متاآنالیزهای بچههای روانشناسی رو ببره بالا و نتیجه نهاییش یه مسیر روشنتر برای تحقیقات بعدی تو این حوزه باشه.
منبع: +
