خب رفیق، بیا یه داستان عجیب ولی واقعی رو باهم مرور کنیم! سال ۱۹۴۵، یعنی دقیقاً همون سالی که جنگ جهانی دوم داشت تموم میشد، ارتش آمریکا یه حرکت تاریخی زد و تو یه بیابون به اسم Jornada del Muerto نزدیک نیومکزیکو (که معنی اسمش خیلی باحاله: “سفر مردگان”) اولین سلاح هستهای دنیا رو منفجر کرد. این پروژه مخفی رو “منهتن” اسم گذاشته بودن و دانشمندای معروفی مثل اوپنهایمر توش بودن.
حالا فکر کن، اون موقع مردم محلی بیخبر و بیدفاع، خونهها و زمیناشون درست نزدیک محل انفجار بود. نه کسی رو تخلیه کردن، نه حتی یه هشدار کوچیک داده بودن! چند هفته بعد، گرد و خاک رادیواکتیوی که از انفجار مونده بود، نشست رو سقفها، محصولات کشاورزی، حیونا و همهچی. خیلیا مریض شدن، مخصوصاً سرطان گرفتن و سالها درد کشیدن.
بدترش اینه که حتی تو طول این همه سال یعنی هشتاد سال! کسی بهشون غرامت درست و حسابی نداد. حتی قانون RECA (که مخفف Radiation Exposure Compensation Act هست و یعنی “قانون جبران خسارت افرادی که در معرض تشعشع بودن”) که از سال ۱۹۹۰ وضع شد، اون موقع اصلاً این بدبختای نیومکزیکو رو حساب نکرده بود! حتی معدنچیهایی که اورانیوم استخراج میکردن واسه ساخت همین بمبها رو هم جا انداخته بودن. اورانیوم همون مادهایه که تو بمبهای هستهای استفاده میشه و خیلی رادیواکتیوه.
ولی الان، بعد از ۸۰ سال، یه خبر امیدوارکننده اومده: تو همون لایحه مالیاتی جمهوریخواهها که تازه تصویب شده؛ بندی هست که باعث میشه این قربانیای انفجار سهگانه (Trinity Test) و حتی معدنچیهای اورانیوم، شامل دریافت غرامت بشن. خلاصه کسایی که به خاطر تشعشع این آزمایش (یا شغلشون توی استخراج اورانیوم) مریض شدن یا خانوادههاشون آسیب دیدن، الان میتونن درخواست بدن. دولت اینکار رو خیلی دیر کرده ولی بازم بهتر از هیچیه دیگه!
راستی این کار با امضای ترامپ انجام شد، فقط ۱۲ روز مونده به هشتاد سالگی اون انفجار معروف. گروهی به اسم “کنسرسیوم دودپراکنهای تولاروزا” (Tularosa Basin Downwinders Consortium)، که از ۲۰۰۵ کارش اینه که از قربانیای تشعشع حمایت کنه، اعلام کردن که: “تبریک میگیم، بالاخره به پروندهتون نگاه شد! فقط فعلاً دادگستری آماده بررسی درخواستها نیست، پس گول وکلا و شرکتهایی که پول میگیرن رو نخورین، خودمون زودتر افراد رو معرفی میکنیم که رایگان کمکتون کنن.” یعنی دیگه قرار نیست مثل سابق کلی هزینه کنند یا گرفتار وکیلها بشن.
خود قانون RECA پنج دسته رو شامل میشه: معدنچیهای اورانیوم، کسایی که اورانیوم رو آسیاب میکردن، کسایی که اورانیوم رو حمل میکردن، کسایی که نزدیک محل آزمایش زندگی میکردن (که بهشون میگن Downwinder یعنی کسایی که در جهت باد مواد رادیواکتیوی بودن)، و بقیه افرادی که مستقیم تو آزمایش حضور داشتن.
جالبه بدونی بین سال ۱۹۴۵ تا ۱۹۶۲، آمریکا تقریباً ۲۰۰ تا تست اتمی انجام داد! برای تامین مواد و اورانیوم هم هزاران کارگر زحمت کشیدند، ولی بعدش کلی از اونا مریض شدن. اولش که مردم از دولت شکایت کردن بخاطر اینکه بهشون اطلاع نداده بودن، دادگاهها قاطعانه رد کردن، اما حالا کنگره اومده و یکم جبران کرده و بخشی از خسارت رو قبول کرده.
تو صحبتای یکی از بازماندهها به اسم برنیس گوتیرز که خودش فقط هشت روز قبل از انفجار تو یه شهر نزدیک به اسم Carrizozo به دنیا اومده بود، میگه: “معلومه که این پول میتونه زندگی خیلیا رو عوض کنه. فکرشو بکن، ۸۰ سال مریضی و مرگ تو نیومکزیکو! فقط دو سال وقت داریم که همه فرمها رو پر کنیم و درخواست بدیم.” خودش بیش از ۴۰ نفر از خونوادهش رو میشناسه که همشون یه جوری مریضیهای مربوط به تشعشع گرفتن.
در نهایت، میشه گفت که این غرامت شاید همه زخمها رو خوب نکنه ولی حداقل یه سرآغاز برای به رسمیت شناختن درد این مردمه. اگه دوست یا آشنایی تو نیومکزیکو داری که اون موقعها اون منطقه زندگی میکردن یا معدنچی بودن، حتماً بهش بگو این قانون جدید رو پیگیری کنه؛ شاید یه کمکی باشه واسه همه سختیهایی که بدون خبر و بیگناه تحمل کردن.
پس این داستان یه یادآوریه که خیلی وقتا، تکنولوژیهای بزرگ یا پروژههای عظیم، ممکنه قربانیای زیادی داشته باشن؛ اما نباید فراموش بشن و بلاخره یه روزی عدالت تا حدی اجرا میشه، حتی اگه خیلی دیر!
منبع: +
