خب رفقا، این هفته کلی خبر عجیب و باحال علمی داشتیم که از گرگهای پارک ملی یلوستون شروع میشه و تا رباتهایی که خودشون باتری عوض میکنن و حتی مهمون غولپیکر بینستارهای در منظومه شمسی ادامه پیدا میکنه! بیا با هم یه گشتی بزنیم تو این اخبار و با توضیحات ساده و خودمونی، بیشترشون رو ببینیم.
ماجرای یه دنبالهدار شگفتانگیز: شاید بیگانه ولی قطعاً بزرگ!
اول از همه بگم که یه جسم عجیب و غولپیکر داره با سر و صدای زیاد از منظومه شمسی ما رد میشه: اسمش 3I/ATLAS هست. حالا این 3I یعنی سومین جسم بینستارهای که تا حالا دیدیم؛ یعنی جسمی که از یه منظومه دیگه (بیرون منظومه شمسی ما) اومده اینجا. خیلیها بر اساس یه مقاله جنجالی و تایید نشده گفتن شاید این یه فناوری بیگانه (یعنی ساختهی موجودات فضایی) باشه، حتی شاید خطرناک! ولی دانشمندای واقعی گفتن این حرفا «مزخرفه» و «توهینآمیزه». خلاصه تا حالا چیزی فراتر از یه دنبالهدار فوقالعاده بزرگ و نادر نیست، پس نباید بیخودی استرس بیگانهها رو بگیریم!
داستان گرگ و درختهای پارک یلوستون؛ طبیعت چجوری خودش رو ترمیم میکنه
میدونی وقتی از طبیعت دخالت بکنی چی میشه؟ تو پارک ملی یلوستون آمریکا، گرگها رو حدود ۶۰-۷۰ سال پیش منقرض کرده بودن چون میترسیدن به دامها حمله کنن. اما دوباره از سال ۱۹۹۵ گرگها رو برگردوندن و معجزه شد! چون همین گرگها، جمعیت گوزنهای «الک» (Elk: یه جور گوزن شمالی) رو کنترل کردن. دیگه الکها نمیتونستن همه جوونههای درختهای «آسپن» (Aspen: یه نوع صنوبر کم و بیش محبوب بین گوزنها!) رو بخورن. نتیجش؟ کلی درخت جوان آسپن بعد از ۸۰ سال تو شمال یلوستون دراومدن! یعنی نبود گرگ = افزایش گوزن = نابودی درختای جوان. حضور گرگها = کنترل چرخه طبیعت و شکوفاشدن جنگلها. چقدر حیف که قدیما پای انسان رو زیاد وسط کشیدن!
چون Shark Week هم داشتیم…
هفتهی کوسه! آره، از سال ۱۹۸۸ شبکه Discovery هر سال یه جشن مفصل واسه برنامههای مرتبط با کوسهها داره؛ امسال هم کلی مستند خفن رفت روشون مثل، کشف یه کوسهی «ماکو» (Mako Shark: یکی از سریعترین کوسههای جهان) سیاه عجیب تو سواحل کالیفرنیا. یه سوال جالب هم این وسط مطرح شد: چرا کوسهها رو برمیگردونی رو شکمشون، واس مدت کوتاهی فریز میشن و از حرکت میافتن؟ دانشمندها دنبال دلیل این رفتار مرموز بودن و دارن بیشتر روش تحقیق میکنن!
رباتی که خودش باتری عوض میکنه؛ خداحافظ استراحت اجباری!
حتما فیلم رباتهایی که خسته میشن و میرن شارژ میشن رو دیدی، نه؟ چین اولین ربات انساننمای جهان رو ساخته که خودش میتونه باتریش رو عوض کنه و عملاً ۲۴ ساعته و ۷ روز هفته میتونه کار کنه! این ربات که Walker S2 نام داره (تقریباً سایز یه آدم معمولی)، بیشتر واسه کارای صنعتی و کارخانهای طراحی شده. بدون اینکه نیاز باشه خاموش بشه یا کسی بیاد کمکش کنه، وقتی باتریش تموم شد خودش خودکفا میره و یه باتری جدید جا میزنه. یعنی اگر فقط دو تا باتری داشته باشه که یکی تو شارژه و یکی روش، بیوقفه و همیشگی میتونه کار کنه. ترکیب شگفتانگیزی از اتوماسیون (Automation یعنی خودکار شدن کارها توسط ماشین بدون دخالت انسان) و هوش مصنوعی!
مرز خطرناکِ تغییرات آبوهوایی: فقط سه سال دیگه وقت داریم!
کارشناسهای آبوهوایی هشدار دادن اگه همینجوری پیش بریم، تا سه سال دیگه دمای زمین به ۱.۵ درجه سانتیگراد بالاتر از دوران صنعتی میرسه؛ این یه مرز بسیار مهم و خطرناکه. سال ۲۰۱۵ همه کشورها تو پیمان «پاریس» (Paris Agreement: توافق بینالمللی برای مهار گرمای زمین) قول دادن سعی کنن گرما رو زیر ۱.۵ یا حداقل زیر ۲ درجه نگه دارن. حالا که در آستانهی عبور از این مرزیم، خبر خوب اینه که آخر دنیا نمیشه ولی هرچی جلوتر بریم، برگشتن و کنترل تغییرات خیلی خیلی سختتر میشه. پس کاری اگه قراره کنیم همین الان باید باشه، نه اینکه صبر کنیم ببینیم چه میشه!
یه نمایش آلبوم رنگی از «آتشبازی مایعات»!
حتماً دیدی آب و روغن قاطی هم نمیشن، نه؟ دو مایع «غیرقابل اختلاط» (Immiscible Fluids یعنی مثلا آب و روغن که با هم قاطی نمیشن) رو تو شبیهسازیهای کامپیوتری قاطی کردن و یه چیز عجیب دیدن: مثل آتشبازی، نقش و نگارهای عجیب رنگی تو هم درست میشه. هدف دانشمندا فقط زیبایی نبود! درواقع این بررسی بهمون کمک میکنه که بهتر بفهمیم سیستمهای ذخیره کربن (Carbon Sequestration: تکنیکی که میخوان طی اون، کربن رو از جو زمین بگیرن و جای دیگه مثل زیرزمین نگه دارن تا گرمایش زمین کمتر بشه) چطور کار میکنن و حتی شاید جلوی تغییرات اقلیم رو بگیریم!
کنجکاو شدی بیشتر بدونی؟
- ممکنه منظومه شمسی ما چقدر دیگه زنده بمونه؟ خب خورشید الان ۴.۶ میلیارد سالشه و یه روزی به مرحله «غول سرخ شدن» (Red Giant: مرحلهای که ستاره بشدت بزرگ و داغ میشه و اطرافش رو نابود میکنه) میرسه و عملاً همه چیز بهم میریزه!
- اثرات وحشیانه تغییرات اقلیم حتی به شهرهایی مثل کابل هم رسیده و گفته شده شاید به زودی اولین پایتخت دنیا بشه که آبش تموم میشه؛ واقعاً وحشتناکه.
- این هفته ردپای انساننماهای نئاندرتال (Neanderthal: یکی از گونههای انسانهای نخستین) که مال ۷۸هزار سال پیشه، کنار ساحل پرتغال پیدا شده. ردپای بزرگ، کودک و حتی خردسال! چقدر هیجانانگیز که این ردها این همه مونده.
- تو آسمون هم شب ۲۸ جولای یه شب بینظیر واسه علاقهمندا به ماه، مریخ و شهابسنگه، اینم تو تقویمت بذار!
و خلاصه…
خلاصه تو این هفته علم، از گرگهای قهرمان یلوستون و اشکهای دنبالهدار بینستارهای گرفته تا رباتای هوشمند و تغییرات اقلیم و مایعات رنگی و عجیب، کلی خبر هیجانانگیز داشتیم. اگه دوست داشتی بیشتر دنبال کنی، حتما اکانتهای Live Science رو تو شبکههای اجتماعی ببین؛ از واتساپ و اینستا تا توئیتر و تیک تاک فعالن و همه خبرای علمی جذاب اونجا میاد!
پایانبندی: هر چیزی که تو زندگی یا تو علم اتفاق میافته، میتونه هم برامون الهامبخش باشه، هم باعث بشه به دنیا با زاویه جدید نگاه کنیم. خلاصه هفته علم این بود، تا هفته بعد و ماجراهای بیشتر، مراقب خودت و کنجکاویات باش!
منبع: +
