خب بذارین یه خبر خیلی باحال رو براتون تعریف کنم! یه گروه از محققها توی منطقه Klondike از یوكون کانادا – همون جایی که تو غرب یوكون هست – تونستن جمجمهی تقریباً دستنخوردهی یه اسب از عصر یخبندون رو توی معدن پیدا کنن. وقتی میگم دستنخورده، یعنی واقعاً شبیه اینه که همین دیروز از دنیا رفته باشه، اینقدر سالم مونده! بعید میدونم هر روز بشه همچین کشفی کرد!
چطوری اونجا پیدا شد؟
اولش فقط یه تیکه از فک پایین و بالای جمجمه از زیر خاک یخزده معدن بیرون زده بود. تیم پژوهشی، روز اول ابزار کافی نداشتن، واسه همین فرداش با کلی وسایل برگشتن و حتی آب آوردن که بتونن قطعهها رو از دل خاک یخزده بیرون بکشن. معدنچیها هم کمکشون کردن؛ شلنگ آب رو گرفتن روی جمجمه تا آرومآروم یخها آب بشه و جمجمه آسیب نبینه. نکته جالب اینه که این پروسه مثل باز کردن یه کادوی باحال بوده؛ کمکم همه جمجمه کامل از زیر خاک ظاهر شده.
اون اسب، چند سالش بود؟
از چند تا نکته عجیب در مورد این جمجمه گفتن؛ مثلاً کانینهاش (یعنی دندونهای نیش) نشون میده اسبه نر بوده و چون این دندونها کامل درنیومده بوده، احتمالاً سنش چیزی مثل یه نوجوانِ اسبی بوده! (اره، اسبهای نوجوان هم داریم!)
چقدر قَدَر بوده؟
طبق برآورد دانشمندها، اسبهایی که توی عصر یخبندون – مثلا حدود ۲.۶ میلیون تا ۱۱،۷۰۰ سال پیش که بهش عصر پلیستوسن هم میگن – توی یوكون زندگی میکردن، خیلی بزرگ و با ابهت نبودهن. بلکه کوتوله بودن! شونههاشون حدود ۱.۲ متر – یعنی نزدیک همون یک متر و خوردهای خودمون – ارتفاع داشته.
چند سال پیش زندگی میکرده؟
دانشمندها با توجه به خاک اطراف محل کشف و عمق رسوبات (همون تهنشینشدهها)، فکر میکنن این اسب حدود ۳۰ هزار سال پیش زندگی میکرده. اما این عدد دقیق دقیق نیست! واسه اینکه دقیقتر بفهمن، باید آزمایش «کربن ۱۴» انجام بدن. راستی، “کربن ۱۴” یه نوع روش تاریخگذاریِ فسیلهاست که عمر اونا رو حساب میکنن. (همون radiocarbon dating تو انگلیسی!)
چه نوع اسبیه؟
حالا اینجا داستان جالب میشه: تا الان بیش از ۵۰ نوع اسب عصر یخبندون کشف شده، اما هنوز کسی دقیق نمیدونه این یکی متعلق به کدوم گونه است. البته یه راه واسه فهمیدن هست، اونم آنالیز DNA قدیمی اون اسبه – یعنی با بررسی ژنهاش میتونن بفهمن اصل و نصبش به کدوم دودمان میخوره. DNA یه جور کد ژنتیکی هر موجودیه که توش همه اطلاعات زندگی و ظاهرش ذخیره شده؛ باهاش میتونن خانواده و تکامل اسب رو ردیابی کنن. ولی هنوز معلوم نیست محققها بخوان واقعاً این آنالیز رو روی این جمجمه انجام بدن یا نه.
اسبها از کِی تو آمریکا بودهن؟
یه نکته جالب دیگه، اینه که اسبها حدود ۵۰ میلیون سال پیش تا حدود ۱۱ هزار سال پیش توی آمریکای شمالی میچرخیدن (یعنی خیلی قبلتر از عصر یخبندون)، اما یه زمانی کاملاً منقرض شدن! بعدش تو قرن ۱۵ میلادی، اروپاییها دوباره اسب رو به آمریکا آوردن و اونم سریع تو همه قاره پخش شد. (یعنی اسبهایی که الان آمریکا هستن، همون نسل جدیداروپا هستن نه نسل باستانی!)
جمعبندی؛ چرا هیجانزدهان؟
به خاطر همین مسائل، این کشف واقعاً واسه دانشمندها مثل بردن جایزه بزرگه. چون با آنالیز جمجمه و شاید DNAاش، میتونن بفهمن دقیقاً کدوم گونه از اسبهای عصر یخبندون توی یوكون زندگی میکرده و اصلاً رابطهش با بقیه اسبها چی بوده. این یه جور سرنخ از دنیای خفن و ناشناختهی حیوانات عظیم اون دوران هست.
اگه از این ماجراها خوشتون اومده، بدونید چند تا کشف جالب دیگه هم اخیرن داشتن؛ مثلاً یه تولهگرگ ۴۴ هزار ساله مومیایی شده تو سیبری پیدا کردن یا مثلاً بچهگربه دندونخنجری ۳۵ هزار ساله با سبیل سالم از دل یخ بیرون کشیدن! خلاصه زمین همچنان کلی رمز و راز داره که هر بار یه تیکهاش رو لو میده و ما رو کلی هیجانزده میکنه!
پس دفعه بعد که اسم یوكون اومد وسط یا راجع به عصر یخبندون حرف شد، یادتون باشه اونجا یه اسب نوجوان با جمجمه عالی مونده که یکی از داستانهای باحال تاریخ طبیعته!
منبع: +
