احتمالاً همهمون دیدیم که گربهها وقتی حتی یه قطره آب بهشون میخوره، طوری فرار میکنن انگار دنیا داره تموم میشه! از دوش آب بگیر تا اسپری کردن با بطری پاشویه، کلی ویدیو و خاطره بانمک از واکنشهای عجیب گربهها به آب تو اینترنت هست. ولی خب، جالبه بدونید که بعضی نژادها مثل Turkish Van (ترکیش ون: یه نژاد گربه معروف که واقعاً عاشق آب بازیه!) و Maine Coon (مین کون: اینم یه گربه بزرگ و پشمالوی دوستداشتنی که آبدوست حسابی محسوب میشه) خیلی هم مشکلی با آب ندارن. اما بیشتر گربههایی که کنارمون زندگی میکنن، واقعاً آب رو دوست ندارن؛ حداقل دربارهی شستوشو و خیس شدن اینطوریه.
خب، اصلاً چرا گربهها اینقدر آب رو پس میزنن؟
راستش هنوز هیچ تحقیق علمی کاملاً اختصاصی فقط روی رابطهی گربهها با آب انجام نشده. ولی کارشناسها میگن سرنخهایی تو رفتار و زیستشناسی گربهها و حتی نحوه بزرگ شدنشون هست که میتونه بهمون کمک کنه این معما رو حل کنیم.
کریستین ویتاله (Kristyn Vitale)، کارشناس رفتارشناسی حیوانات و بنیانگذار Maueyes Cat Science and Education، معتقده که اصل و نسب گربههای خونگی امروزی (که اجدادشون گربه وحشی آفریقایی با اسم Felis silvestris lybica بوده) خیلی تو این موضوع تاثیر داره. گربه وحشی آفریقایی تو مناطق بیابونی و خشک زندگی میکرده؛ جاهایی که خبری از دریاچه و رودخونههای بزرگ نبوده. این یعنی خیلی پیش نمیومده که این گربهها تو آب شنا کنن یا شکارشون اطراف آب باشه. بیشتر غذای این گربهها مثلاً جوندگان کوچیک بودن که روی خشکی زندگی میکردن.
واسه همین هم منطقیه که گربههای خونگی امروزی – که عملاً تو تبارنامهشون به همین گربههای بیابونی میرسن – ذاتاً دنبال آب بازی و شیرجه زدن تو آب نیستن. یه جورایی اصلاً تو ژنشون کار با آب ثبت نشده!
البته یه استاد زیستشناسی به اسم جاناتان لوسوس (Jonathan Losos) که کتاب «The Cat’s Meow: How Cats Evolved from the Savanna to Your Sofa» رو نوشته، کاملاً این فرضیه رو قبول نداره و میگه فقط به خاطر اینکه یه حیوون از بیابون اومده باشه، به این معنی نیست که باید از آب بترسه. تازه، گربههای وحشی آفریقایی فقط تو بیابون زندگی نمیکردن؛ بعضیهاشون ممکن بود سر و کارشون به جاهای مرطوبتر هم بیفته.
از اون طرف جنیفر وانک (Jennifer Vonk)، متخصص هوش حیوانات، یه دلیل دیگه هم مطرح میکنه: برای گربهها، خیس شدن واقعاً اذیتکننده و آسیبپذیرشون میکنه. فرض کنین خز پشمالوشون خیس شه؛ حرکت کردنشون سختتر میشه و حس راحتیشون کاملاً به هم میریزه. این یعنی خودشون رو آسیبپذیرتر هم تصور میکنن.
یک نکته خیلی جالب دیگه اینه که آب میتونه بوی طبیعی گربه رو عوض کنه. گربهها به بوها فوقالعاده حساسن و حتی مواد شیمیایی موجود تو آب لولهکشی خونگی برای گربهها ممکنه اذیتکننده باشه. همچنین وقتی گربه خیس میشه، فرومونهاش ممکنه پنهان بشه. (فرومون یعنی جور خاصی از بوی هورمونی سیگنالدهنده که کمک میکنه حیوانات با همدیگه ارتباط شیمیایی داشته باشن.) همین باعث میشه گربهها مضطرب بشن چون حس میکنن دوستهاشون یا حتی خودشون رو خوب تشخیص نمیدن.
خلاصه اگر بخواهیم همه چیزو جمعبندی کنیم، به نظر میرسه که بیزاری گربهها از آب ترکیبی از چندتا چیزه: هم ذاتیه (یعنی تو طبیعتشونه)، هم یادگرفتنیه. ویتاله میگه احتمالاً این موضوع یه جور ترکیب رفتار غریزی و تجربههای یادگرفته شدهست.
حالا این وسط نقش بچگی گربهها هم خیلی پررنگه. یعنی اگه یه بچهگربه از همون اول زندگیش با آب و محیطهای آبی آشنا شه، به احتمال زیاد سر بزرگسالی هم با آب راحتتر کنار میاد. این تجربهها و آشنا شدن با چیزای مختلف (که بهش اجتماعیسازی میگن – یعنی معرفی کردن بچه حیوان به انواع صداها، بوها، محیطها و غیره تا حیوان راحتتر و بااعتماد به نفستر بزرگ شه) واسه کلی رفتار گربه مهمه.
البته، هر گربهای شخصیت خودش رو داره (مثل انسانها!)، و حتی اگه دو تا گربه تجربه مشابهی تو بچگی داشته باشن، ممکنه یکی آبدوست از آب درمیاد و یکی بازم آب رو دوست نداشته باشه!
در آخر، باید بدونیم که همه گربهها شبیه هم رفتار نمیکنن. بعضیاشون واقعاً عاشق جمع شدن کنار سینک یا حتی شیرجه زدن تو وان هستن، بعضیا هم با دیدن قطره آب چنان قیافه بامزهای میگیرن که فقط دوست داری فیلمشون رو بگیری!
پس دفعه بعدی که خواستی گربهت رو بشوری یا حتی فقط یه جا اسپری آب بزنی، حواست باشه چه تجربه و احساسی پشت این واکنش عجیب و خندهدارش نهفتهست!
منبع: +
