تا حالا پیش اومده یه شبی آسمون رو نگاه کنی و یه نقطه حسابی درخشان ببینی که ماه نیست ولی خیلی به چشم میاد؟ احتمالاً ناهید (یا ونوس) رو دیدی. این سیاره همیشه توی سپیدهدم یا غروب مثل یه چراغ قوه توی آسمون میدرخشه و بعد از ماه، دومین جرم پرنور شب هست!
اصلاً چرا ناهید اینقدر نورانیه؟
اگه دوست داری دلیلش رو بدونی، همراهم باش چون میخوام بعضی نکات باحالِ نجومی رو واست توضیح بدم.
- آلبدو بالا (Albedo)، یا همون میزان بازتاب نور:
آلبدو یعنی چقدر یه سطح میتونه نور خورشید رو برگردونه. مثلاً یه آینه کامل آلبدوش میشه ۱ (یا همون ۱۰۰ درصد نور رو برمیگردونه)، ولی ناهید حدود ۰.۷۶ه! یعنی تقریباً ۷۶٪ نوری که میگیره رو دوباره به فضا پس میده. واسه مقایسه، زمین فقط ۳۰٪ و ماه فقط ۷٪ نور رو بازتاب میکنن! یعنی سیاره همسایهمون کاملاً یه نورافکن حسابیه.
ولی این همهش به خاطر وجود لایههای ضخیم ابریه که ناهید رو پوشوندن. این ابرها بین ۴۸ تا ۷۰ کیلومتریِ سطح ناهیدن و بیشترشون از قطرههای ریز اسید سولفوریک (همون مایع تیز و ترش!) درست شدن. این قطرهها اندازه باکتری هستن و باعث میشن نور خیلی خوب پخش و بازتاب داده بشه.
البته باز هم ناهید رکورددار بازتاب نیست! قمر انسلادوسِ زحل (Enceladus) آلبدویی نزدیک ۰.۸ داره، ولی چون خیلی از خورشید دوره و نور کمتری میگیره، از زمین اصلاً اینقدر به چشم نمیاد. این رو قانون مربع معکوس (Inverse Square Law)، یعنی همون قانونی که میگه هرچی فاصله بیشتر شه شدت نور کمتر میشه، عالی توضیح میده.
- فاصله ناهید از زمین:
خب غیر از بازتاب خوب، اینکه ناهید نسبتاً به خورشید و مخصوصاً به ما نزدیکه، باعث میشه درخشانتر دیده بشه. میانگین فاصلهی ناهید تا زمین حدود ۱۷۰ میلیون کیلومتره، ولی گاهی تو بهترین موقعیت ممکن تا ۳۸ میلیون کیلومتر هم به ما نزدیک میشه! این باعث میشه نورهاش خیلی بیشتر خودش رو نشون بده.
نکته جالب: سیاره عطارد (Mercury) گاهی از ناهید به زمین نزدیکتر میشه (حدود ۱۵۵ میلیون کیلومتر)، ولی چون ناهید بزرگتره (قطر ۱۲,۱۰۴ کیلومتر!) تو چشمتره. واسه همین همیشه اون Venus جان عزیز رو تو آسمونِ صبحگاهی یا شبانه راحت میبینی.
نکتهی باحال دیگه اینه که روشنایی ناهید همیشه ثابت نیست. مثلاً وقتی دقیقاً بین خورشید و زمین قرار میگیره (به این وضعیت میگن پیوستگی پایینی یا Inferior Conjunction)، درواقع اصلاً زیاد دیده نمیشه چون تقریباً سمت تاریکش به ماست. اما معمولاً روشنترین حالتش وقتی رخ میده که مثل یه هلال کوچیک دیده بشه؛ یعنی یه تیکهی درخشانش رو داریم ولی بیشترین نور رو دریافت میکنیم.
- فازهای ناهید (مثل ماه):
ناهید هم مثل ماه، فازهای مختلف (یعنی حالتهای هلالی، نیمه، و کامل) داره. خود گالیله (همون دانشمند معروف ایتالیایی) اولین کسی بود که تو قرن هفدهم این فازها رو با تلسکوپ دید!
روشنترین لحظههای ناهید معمولاً وقتی هستن که هلالیه و بخش کوچیکش رو خورشید روشن کرده، اما یه دلیل خیلی جالب هم پشتش هست: وقتی هلال ناهید اونجوری میدرخشه، قطرههای اسید سولفوریک توی جوش نور رو به سمت ما پخش میکنن و یه پدیده اتفاق میافته که بهش Glory (شکوه یا حلقهی نور رنگی) میگن؛ چیزی شبیه همخانوادهی رنگینکمان.
- بد نیست بدونی:
- درخشش ناهید میتونه بین -۴.۹۲ تا -۲.۹۸ نوسان داشته باشه (توی مقیاس اخترشناسی هرچی عدد منفیتر باشه یعنی درخشانتر!).
- یه ستاره خیلی پرنور مثل سیریوس (Sirius) عدد قدرش حدود -۱.۴۷ه ولی ناهید میتونه تا -۴.۱۴ برسه. یعنی صد برابر روشنتر از یه ستاره قدر یکه!
- بعضی وقتها حتی وسط روز، اگه بدونی کجا رو نگاه کنی، میتونی ناهید رو ببینی!
در مجموع، اَبَر بازتابندگی، موقعیت نزدیک به ما و خورشید، و فازهای متنوع ناهید باعث شدن این سیاره تقریباً تو کل سال—even تو شهرهای پرنور—راحت قابل رویت باشه. پس دفعه بعد که یه نقطه درخشان تو آسمون دیدی، احتمالاً جناب ناهید خودش رو بهت نشون داده!
اگه دوست داری درباره بقیه رازهای منظومه شمسی، مثلاً کدوم سیاره قدیمیتره یا کجا ممکنه حیات ماورایی وجود داشته باشه، بیشتر بدونی، فقط یه اشاره کن تا برات توضیح بدم!
منبع: +
