حتماً اسم کانال پاناما رو شنیدین؛ اون شاهرگ اصلی تجارت جهانی که کشتیها رو بین اقیانوس آرام و اقیانوس اطلس جابجا میکنه. باور کنین یا نه، همه این رفتوآمد کشتیها به شدت وابستست به یه منبع آب شیرین خیلی بزرگ به اسم دریاچه گاتون. حالا یه تحقیق جدید اومده هشدار داده که با بالا رفتن گازهای گلخانهای (یعنی همون گازهایی که از ماشین و کارخانه میاد و باعث گرمشدن زمین میشن)، کانال پاناما حسابی به دردسر میافته و آب کافی براش پیدا نمیشه.
توی این تحقیق که تو مجله Geophysical Research Letters چاپ شده، دانشمندا اومدن چند سناریوی مختلف رو برای آینده بررسی کردن. اگه همین جوری که داریم پیش میریم گازهای گلخانهای رو زیاد کنیم، سطح آب دریاچه گاتون تو ۷۵ سال آینده حسابی پایین میاد. این یعنی کمآبی شدید هم برای کانال و هم برای ساکنای پاناما.
برای اینکه یه تصویر داشته باشین؛ وقتی یه کشتی از کانال رد میشه، باید از ۶ تا قفل (locks) رد بشه. قفل یعنی اون محوطههایی که آب رو پُر یا خالی میکنن تا کشتی رو بالا بکشن هر طرف که باید بره. هر بار که یه کشتی رد میشه، تقریباً ۱۹۰ میلیون لیتر آب مصرف میشه! جالبه بدونین این کانال تو روز دو و نیم برابر بیشتر از کل شهر نیویورک آب مصرف میکنه! واقعاً عدد عجیبیه.
این وسط یه مشکل بزرگ اینه که دریاچه گاتون فقط یه مخزن برای کانال نیست؛ بلکه ۵۵ درصد جمعیت کشور هم آب آشامیدنیشون رو از همین دریاچه میگیرن. پس اگه سطح آب بیاد پایین، هم مردم و هم تجارت جهانی ضربه سنگینی میخورن.
توی سال ۲۰۱۶ یه خشکسالی حسابی زد به دریاچه گاتون و سطح آب تا حالا اینقدر پایین نیومده بود. این اتفاق زنجیره تامین جهانی رو هم به هم ریخت و باعث شد مقامات کانال (اسم رسمیشون میشه Panama Canal Authority یا ACP) مجبورن محدودیتهایی بذارن برای عبور کشتیها. همین سناریو تو اواخر ۲۰۲۳ و اوایل ۲۰۲۴ هم تکرار شد و دوباره کشتیها با محدودیت مواجه شدن.
نویسنده اصلی این تحقیق، ساموئل مونوز، میگه: “هر چی زمین بیشتر گرم بشه و گازهای گلخانهای زیادتر بشه، نهتنها بارون تو فصل بارونی کمتر میشه، بلکه تبخیر آب هم بیشتر میشه. کل این قضیه یعنی کمآبی واسه کانال.” تبخیر یعنی آب به خاطر گرما هی بخار میشه و از مخزن کم میشه.
جالبه بدونین تو هر سناریو، اگه گازهای گلخانهای کم بمونه، سطح آب دریاچه نسبتا ثابت میمونه. ولی اگه وضعیت همینی باشه که الان هست (یعنی انتشار گازها خیلی بالا باشه)، احتمال اینکه سطح آب برسه به همون مقدار خیلی پایین ۲۰۱۶ هر سال دو برابر میشه (از ۲.۵ درصد میره تا ۵ درصد).
قسمت جالب دیگه اینجاست که کاهش بارشها تو پاناما خیلی وابسته به گرمایش اقیانوس آرامه. حتی سالهایی که پدیده النینو (النینو یعنی یه تغییر بزرگ تو آبوهوای اقیانوس آرام که رو بارش مناطق مختلف دنیا شدیداً تاثیر میذاره) اتفاق بیفته هم بارندگی کم میشه. البته هنوز دقیق نمیدونن که تغییرات اقلیمی آینده چه تاثیری رو النینو و اون چرخه معروفش (El Niño Southern Oscillation) میذاره یا نه.
یکی از دانشمندای باتجربه حوزه آبوهوا تو پاناما، استیو پاتون، میگه آب و هوای پاناما اونقدری تغییرپذیره که به راحتی نمیشه گفت هر افت و خیزش مربوط به تغییر اقلیمه یا نه. پس باید با احتیاط با یافتههای مدل کامپیوتری جدید رفتار کرد.
نکته باحال اینکه اداره کانال پاناما همیشه تلاش میکنه با مدیریت و محدودیتهای مقطعی جلوی اون افت آب رو بگیره. مثلاً موقع خشکسالیها، محدودیت برای عبور کشتیها میذارن یا حتی بعضی وقتا بار کشتیها رو با قطار جابجا میکنن تا آب ذخیره شه. البته توی مدل جدید به صورت مستقیم مدیریت انسانی طرف حساب نشد (چون اطلاعات دقیق در دسترس نبود)، ولی تاثیرات کلی مدیریت تو دادههای آماری لحاظ شده.
الان کشور داره یه دریاچه مصنوعی ثالث درست میکنه کنار رودخانه ایندیئو (Indio River) که واسه پر کردن مخزن آب، ظرفیت رو زیاد کنه. این پروژه قراره ده سال طول بکشه و چیزی حول و حوش ۱.۵ میلیارد دلار خرج بر میداره.
خلاصه اینکه اگه وضعیت گازهای گلخانهای درست نشه، باید منتظر بحران جدی آب تو کانال پاناما و کل کشور باشیم. یعنی هم تجارت جهانی ضربه میبینه، هم مردم پاناما با بحران آب شرب مواجه میشن. واقعاً یه نمونه واضح دیگه که تغییرات اقلیمی شوخی نداره و میتونه همه رو به دردسر بندازه!
منبع: +
