خب، عجیبترین خبری که این روزا میشنویم اینه: برای اولین بار تو دنیا، یه سری زنبور کوچولو بینیش که تو آمازون پرو زندگی میکنن، تو قانون براشون حق و حقوق قائل شدن! یعنی رسمی و با مجوز دولت، این زنبورا از این به بعد تو پرو مثل یه موجود صاحب حق شناخته میشن.
حالا چرا اینقدر خاصه؟ چون تا حالا هیچ حشرهای تو هیچ جای دنیا همچین جایگاهی نداشته. مسئولین دو تا شهرداری تو پرو، قانونی تصویب کردن که بر اساسش زنبورهای بینیش، حق دارن وجود داشته باشن، زنده بمونن و تو یه اکوسیستم سالم زندگی کنن. اکوسیستم منظورمون همون محیط طبیعیه که این حیونا توش زندگی میکنن و به هم وابستهان.
خیلی از گروههای محیط زیستی معتقدن این قضیه میتونه واسه حفاظت کل گونههای دیگه تو دنیا الهامبخش باشه، یه جورایی پیشدرآمد برای قوانین جدید درباره تنوع زیستی سر تا سر دنیاست.
شاید براتون سوال باشه این زنبورای بینیش چجوریان؟ اولا که اونا نه تنها نیش ندارن – پس آدمو نمیزنن – بلکه از لحاظ ظاهری با زنبورهای اروپایی که معمولاً عسل میسازن، فرق دارن. مردم بومی آمازون قرنها با این زنبورا در ارتباط بودن و نسل به نسل روش پرورش و استفاده ازشون رو یاد گرفتن.
طبق گفته دانشمندا، این زنبورا نقش اصلی رو تو بقای تنوع گیاهی آمازون دارن. جالبه بدونین بیشتر از ۸۰ درصد گیاهای این جنگل – مثل کاکائو، قهوه یا آووکادو – رو همین زنبورا گردهافشانی میکنن. یعنی اگه اینا نباشن، خیلی از درختا و گیاها بذر نمیدن و کل اکوسیستم به هم میریزه.
اما چند سالیه که آمار این زنبورا حسابی پایین اومده. دلایلش هم واضحن: تغییرات آبوهوایی (همون تغییرات بزرگ تو هوای زمین بخاطر گرمایش جهانی)، از بین رفتن جنگلا که خونه این زنبوراس، سموم کشاورزی یا همون آفتکشها، و همچنین ورود زنبورهای خارجی که اکوسیستم رو مختل کردن. حتی آزمایشا نشون داده عسل زنبورایی که خیلی از مزارع فاصله دارن هم، آلوده به بقایای این سمها شده! این یعنی آلودگی حسابی گستردهست.
فعالای محیط زیست و خیلی از دانشمندا میگن اگه همین الان براشون کاری نکنیم، شاید خیلی زود یه عالمه از این گونههای زنبور برای همیشه نابود بشن. خانم «کنستانزا پریتو»، مدیر مرکز حقوق طبیعت آمریکای لاتین (Earth Law Center – یه سازمان غیرانتفاعی برای دفاع از حقوق طبیعت)، گفت: «این مصوبه یه نقطه عطفه تو رابطه ما با طبیعت، باعث میشه این زنبورا دیده بشن و نقش اساسیشون تو اکوسیستم به رسمیت شناخته بشه!»
این قضیه البته یه شبه اتفاق نیفتاد. دانشمندای زیادی چند ساله دارن روش کار میکنن. مهمترینشون «روسا واسکز اسپینوزا»، یه زیستشیمیدان که موسسه تحقیق آمازون رو راه انداخته و خیلی با جوامع بومی همکاری کرده. داستانش از کووید-۱۹ شروع شد؛ وقتی دارو به اندازه کافی نبود و مردم محلی فقط به عسل همین زنبورا اعتماد میکردن. واسکز اون موقع متوجه شد که تو عسل این زنبورا صدها مولکول دارویی پیدا میشه. تازه بعضیاش خاصیت ضدالتهابی، ضدویروسی، ضدباکتری، آنتیاکسیدانی یا حتی ضدسرطانی دارن!
واسه همین، واسکز تحقیقش رو بیشتر کرد و با کمک محلیها رفت سراغ ثبت روشهای سنتی زنبورداری که تو این مناطق نسل به نسل منتقل شده. زنبوردارا اما یه مشکل جدی رو مطرح کردن: دیگه به راحتی نمیتونن کندوهای جدید پیدا کنن. قبلاً تو چند دقیقه پیدا میکردن، الان ساعتها طول میکشه. همین نشون میده جمعیتشون خیلی کم شده.
تقریباً دههها تو قانون پرو فقط به زنبورای اروپایی توجه میشد و برای این زنبورای بینیش هیچ جایگاهی قائل نبودن. این یعنی نه بودجه داشتن، نه برنامه حمایتی. ولی حالا به خاطر این قانونای جدید، قضیه کاملاً فرق میکنه.
حالا وکیلای محیط زیست پیشبینی میکنن این قانونای جدید میتونن باعث بشن دولت اقداماتی برای احیای جنگلها شروع کنه، روی استفاده از سموم کشاورزی کنترل بیشتری بذاره و تحقیقات بیشتری روی این زنبورا انجام بشه. بعضی کشورهای دیگه هم دارن بررسی میکنن که شاید بتونن همین مدل حفاظت قانونی رو برای موجودات مفید تو کشور خودشون اجرا کنن.
در کل، زندگی این زنبورای ناز کوچولو دیگه بعد از قرنها کار بیسر و صدا، حالا بالاخره داره دیده میشه و به حقشون میرسن! حالا باید ببینیم بقیه کشورا هم یاد میگیرن و از این حرکت جالب پرو حمایت میکنن یا نه.
منبع: +
