امروز میخوایم دربارهی یه چیزی حرف بزنیم که همهمون یه جوری باهاش سر و کله میزنیم: استرس! شاید فکر کنین که استرس همیشه بده یا باید هر جور شده کنارش بذاریم، ولی واقعیت یه کم پیچیدهتره. برید کنار، قراره با هم بفهمیم چطور استرس خوب میتونه مفید باشه و چه زمانی همون استرس تبدیل به یه هیولای سمی میشه.
اول بذارین یه چیز رو روشن کنیم: بدن ما یه جور کلید خاموش و روشن (On-Off Switch) برای استرس داره. یعنی قراره تو موقعیت خطر، یا موقعی که یه اتفاق مهم افتاده، بدنمون با هورمونهایی مثل کورتیزول (کورتیزول یه هورمون استرسی هست که موقع فشار روانی یا هیجان ترشح میشه و بدن رو آماده میکنه برای واکنش سریع) و فعال شدن سیستم عصبی سمپاتیک (این سیستم تقریبا مربوط به بخش جنگ یا گریز بدنه؛ همون موقع که سریع باید عکسالعمل نشون بدیم) بهمون کمک کنه. اما مشکل وقتی شروع میشه که این کلید بیخودی یا زیاد روشن بمونه یا اصلا خاموش نشه.
خانم وندی بری مندز، یه روانشناس معروف از دانشگاه ییل امریکا، میگه اگه بدنمون تو موقعیتهایی که تهدید واقعی نیستن، بیخودی واکنش نشون بده، زودتر از موعد استرس بگیره یا بعد از حل قضیه هنوزم غرق حس منفی باشه، اون وقته که استرس از کنترل خارج میشه. مخصوصاً اگه منبع استرس به مدت طولانی گیرمون بندازه؛ دیگه اون استرس خوب و سازنده، به یه عامل مخرب برای فکر و بدن ما تبدیل میشه.
یه نشونه مهم اینکه، اگه دیدین اغلب اوقات بیخودی دلشوره دارین، یا بعد از اینکه یه موضوع تموم شد، ذهنتون نمیتونه ولش کنه، یا حتی از قبلِ کاری که هنوز نشده نگرانین، باید شک کنین شاید دارین وارد محدوده استرس مزمن و سمی میشین. استرس سمی همون استرسیه که بدن نمیتونه کنترلش کنه و هی کورتیزول و سیستم سمپاتیک، طولانی مدت فعاله و… این اصلاً برای سلامت بدن خوب نیست.
اما یه نکته خیلی مهم: اینکه فکر کنین باید استرس رو کلاً حذف کنین، اشتباهه! الیسا اِپل، دانشمند علوم رفتاری از دانشگاه کالیفرنیا و کسی که کلی رو تئوری پیری و میتوکندری (میتوکندری یعنی اون بخش از سلولهامون که مثل یه نیروگاه کوچیک، انرژی تولید میکنه) تحقیق کرده، میگه که حتی با وجود ضررهایی که استرس برای سلولهامون داره، تحقیقات جدید نشون میده اگر استرس کوتاه مدت باشه و ما بتونیم درست کنترلش کنیم، میتونه هم ذهنمون رو قویتر کنه هم بدنمون رو مقاومتر؛ یعنی دفاعمون رو در برابر استرسهای بعدی بالا ببره.
پس خلاصهی ماجرا اینه که دنبال نابود کردن استرس نباشین، چون اصلن شدنی نیست و حتی شاید به ضررتم باشه! اون خط قرمز واقعی زمانی رد میشه که استرس از خوبی و مفیدی درمیاد و اونقدر طولانی یا شدید میشه که دیگه بدن نمیتونه کنترلش کنه.
در نهایت باید یاد بگیریم چطوری با بدنی که واسه موقعیتهای سخت برنامهریزی شده، درست رفتار کنیم و جای مناسبش استرس رو روشن کنیم و وقتی بینیازیم، بتونیم خاموشش کنیم. همین که بتونیم این «کلید استرس» رو هوشمندانه مدیریت کنیم، یه قدم بزرگه برای سلامتی ذهن و جسممون!
منبع: +
