اگه بخوام خیلی خودمونی بهت بگم، دیگه الان همه جا دارن از بیماریهای غیرواگیر (NCDs) حرف میزنن؛ یعنی همون بیماریهایی که مسری نیستن ولی باعث کلی مرگ و مریضی تو دنیا میشن. تازه یه عدد جالب هم واست دارم: چیزی حدود ۷۴٪ همه مرگهای جهانی به خاطر همین بیماریهاست! مثل دیابت، بیماری قلبی، یا حتی بعضی سرطانها. خلاصه که قضیه جدیه و باید یه فکری به حالش کرد.
حالا اصلیترین عوامل خطر این بیماریها چیا هستن؟ تقریباً همهشون به سبک زندگی ربط دارن. مثلاً سیگار کشیدن، نوشیدن الکل، رژیم غذایی ناسالم (همون غذاهای چرب و شور و پرقند!) و کمتحرکی. یعنی اگر بشه این عادتهای بد رو عوض کرد، میتونیم کلی جلوی این بیماریها رو بگیریم.
اما سؤال اینجاست: چجوری باید مردم رو قانع کنیم که سالمتر زندگی کنن؟ یه گروه از محققها توی هنککنگ اومدن یه ایده باحال دادن! گفتن خب آدمایی که میان اورژانس، معمولا چون خودشون یا یکی از عزیزاشون مریض شدن، بیشتر نگران سلامتن و شاید الان وقتشه که بهشون توصیه کنیم یه کم جدیتر به تندرستی خودشون نگاه کنن. اورژانس فقط برای درمان نیست، میتوند یه “فرصت یادگیری” (یعنی teachable moment) هم باشه.
بر همین اساس، قراره یه مطالعه بزرگ و جدی راه بندازن. اسمش “آزمایش بالینی تصادفیشده چندمرکزی” هست که یعنی توی چند تا بیمارستان بزرگ (دقیقاً ۵ تا ازشون تو هنککنگ) آدمها رو انتخاب میکنن و بعد بهطور تصادفی (randomly) به دو گروه تقسیمشون میکنن. سن شرکتکنندهها هم بالای ۱۸ ساله.
تعداد شرکتکنندهها چقدره؟ هر گروه ۵۸۶ نفر! یعنی کلی آدم.
یکی از نکات جالب این طرح، استفاده از یه مدل جالب به اسم AWARD هست. بذار خلاصهش کنم:
– Ask: سؤال کن
– Warn: هشدار بده
– Advise: توصیه کن
– Refer: به جا یا متخصص مناسب ارجاع بده
– Do-it-again: دوباره انجام بده
یعنی یه سبک ارتباطی باحال که هم سؤالمیپرسی، هم هشدار میدی، هم توصیه میکنی، آخرش هم برمیگردی و دوباره پیگیری میکنی. AWARD کلاً یعنی یه پروسه قدمبهقدم برای کمک به تغییر عادتهای ناسالم.
توی گروه مداخله، اون آدمها اولاً یه مشاوره تلفنی خیلی کوتاه و فشرده میگیرن (بر اساس همین مدل AWARD)، بعدش هر هفته بهشون پیام شخصیشده (با توجه به شرایط خودشون) و حتی ویدئوهای ۴تایی ۱ دقیقهای داخل ویچت یا واتساپ (چون این اپها پراستفادهن توی چین و خیلی جاهای دیگه) فرستاده میشه که روشهای سالم زندگی کردن رو یادشون میده. البته پیگیری هم دارن که مطمئن شن تاثیر داره.
توی گروه کنترل هم برای اینکه منصفانه باشه، یه مشاوره تلفنی کوتاه میگیرن اما فقط بهشون میگن که خوبه سبک زندگی سالم رو دنبال کنن، همین! بعد هم پیامهای اسمسی عمومی درباره سلامتی دریافت میکنن، یعنی خبری از اون پیامای شخصی یا ویدئوهای خاص نیست. پیگیری زمانی هم براشون دقیقاً مثل گروه مداخلهست: ماه سوم، ششم و دوازدهم.
حالا هدف نهایی تیم تحقیق اینه که ببینن آیا این برنامه میتونه آدمها رو قانع کنه حداقل یکی از چهار رفتار سالم رو تو ۶ ماه (و البته ۱۲ ماه) انجام بدن یا نه؟ این رفتارها شامل مثلاً ترک یا کم کردن سیگار و الکل، سالمتر خوردن و بیشتر تحرک داشتن هستش. برای این ارزیابی، از پرسشنامه مخصوص رفتارهای پرخطر استفاده میکنن.
علاوه بر این، بهبود سطح کیفیت زندگی هم مدنظرشون هست. برای همین، از یه ابزار استاندارد به اسم “پرسشنامه EuroQoL 5-Dimension 5-level (EQ-5D-5L)” استفاده میکنن. این یه مدل بینالمللیه که کیفیت زندگی مربوط به سلامت رو دقیق اندازه میگیره و نمره میده.
در آخر هم بگم که همه مجوزهای اخلاقی گرفته شده (یعنی دانشگاهها و مراجع نظارتی تاییدش کردن) و این طرح توی یه سایت بینالمللی به اسم ClinicalTrials.gov هم ثبت شده. شماره ثبتش اگه دوست داشتی بدونی: NCT06889792 (تاریخ ثبتش هم ۱۷ مارس ۲۰۲۵ نوشته شده).
خلاصه اگه بخوام جمعبندی کنم: محققها دارن روشهای جدید ارتباطی و آموزش سلامت رو توی اورژانس امتحان میکنن، چون معتقدن همون لحظه که آدم دنبال درمان بیماری میاد، شاید بهترین وقت باشه بهش کمک کنیم سبک زندگیش رو تغییر بده. قراره ببینیم آیا این کار واقعاً رو مردم تاثیر داره یا نه! اگر جواب بده، شاید دنیا جای سالمتری بشه 🙂
منبع: +
