تا حالا به این فکر کردی وقتی کمآبی و خشکسالی سراغ درختای جنگلهای بارونی پاناما میاد، این زبونبستهها چه ترفندی میزنن؟ خب باید بدونی که اخیراً دانشمندا فهمیدن این درختا یه جور “استراتژی نجاتی” دارن: وقتی آب کمیاب میشه، ریشههاشونو میفرستن عمیقتر تو خاک، شاید اون زیر بتونن آب بیشتری پیدا کنن!
اصلاً چرا این قضیه مهمه؟ چون جنگلهای استوایی مثل پاناما بیشتر از نصف انواع جانوران و گیاهای روی زمین رو تو خودشون جا دادن و علاوه بر اون کلی کربن (یعنی چیزی که در گرمایش زمین نقش داره) رو توی ریشههاشون تو زمین ذخیره میکنن. اما داستان اینه که گرمای جهانی یعنی تغییرات اقلیمی باعث میشه این جنگلها گرمتر بشن و خدای نکرده خشکسالیهای عجیبغریبی براشون اتفاق بیفته.
یکی از پژوهشهای جدید که تو مجله “New Phytologist” چاپ شده، رفته بررسی کرده که اصلاً وقتی درختای این جنگلها مدت طولانی آب کم بیارن، ریشههاشون چه کارایی میکنه. این تحقیق بخشی از پروژهایه به اسم “PARCHED”، یا همون “پروژه بررسی تغییرات جنگل بارونی پاناما در زمان خشکسالی مصنوعی” که اسمش هم بامزهست!
چی کار کردن؟ دانشمندا اومدن ۳۲ تیکه از چهار ناحیه مختلف جنگلهای پاناما رو انتخاب کردن و رو هر کدوم سقفهای شفافی ساختن که شبیه نیمهگلخانه بودن تا بین ۵۰ تا ۷۰ درصد بارون رو نذاره برسه به سطح جنگل. یعنی عملاً مجبور کردن جنگل خودش رو با کمبود آب وفق بده! تازه دور هر تیکه هم خندق کندن و پلاستیک ضخیم کشیدن که آب دیگهای نتونه وارد اون بخش بشه و ریشهها فقط همون آب محدود رو داشته باشن.
برای اینکه بفهمن زیرخاک چه خبره، از سه روش استفاده کردن:
۱. هر سال چهار بار از خاک نمونهبرداری کردن تا حدود ۲۰ سانت پایینتر.
۲. تله ریشه کار گذاشتن؛ یعنی ستونهای توری که توش خاک ریخته بودن و هر سه ماه چک میکردن ببینن چه جوری ریشهها به سمتش رشد کردن.
۳. لولههای شیشهای (در واقع اکریلیک) تا ۱/۲ متر تو زمین فرو کردن که دورشون سوراخ و دوربین گذاشتن تا بتونن رشد ریشهها رو زنده ببینن.
با همه این قصهها، نتیجه جالب بود: تو همه جنگلها، با اینکه از نظر نوع درخت و خاک و بارندگی فرق داشتن، واکنش تقریباً مشابه بود. تو خشکسالی ریشههای سطحی (یعنی اونایی که نزدیک سطح خاک بودن) شدیداً کم شدن و بهخاطرش آب و مواد غذایی سطحی هم کمتر به درخت رسید. اما درختا کم نیاوردن و برای جبران، ریشههای نازک جدیدشونو عمیقتر فرستادن پایین، احتمالاً برای پیدا کردن آب بیشتر.
دانشمند مسئول این پروژه، “دنیِلا کوساک”، گفت گرچه این یه جور تلاش ریسکیه برای اینکه عملکرد فیزیولوژیکی درخت حفظ بشه، اما هنوز این مقدار ریشه جدید نمیتونه اون کربن و تودهای که از بین رفته رو جبران کنه. یه جور “نقشه اضطراری” برای درختاست، نه راهحل همیشگی.
جالبتر اینکه همزمان با کم شدن ریشههای سطحی، باکتری و قارچهایی به اسم “قارچهای میکوریزای آربوسکولار” بیشتر روشون سوار شدن. این قارچها یه جور همزیستی با درخت دارن و کمک میکنن بهتر آب و موادغذایی پیدا کنه (یعنی سودش دو طرفهست!). درواقع اون تعداد ریشه سطحیِ باقیمونده، سعی کردن رابطه خودشون رو با این قارچهای خوب بیشتر کنن.
حالا یک دانشمند دیگه به اسم Daniela Yaffar که تو همین حوزه فعالیت داره، گفته: بعضی گونهها مدتهاست با خشکی سازگار شدن ولی این سازگاریها معمولاً زمان خیلی زیادی میبره تا شکل بگیره. مشکل الان اینه که جنگلهای استوایی مناطق مرطوب شاید انقدر وقت نداشته باشن که خودی نشون بدن و بتونن کامل سازگار بشن.
خلاصه اگه گونههایی باشن که نتونن خودشونو با این شرایط سخت وفق بدن، دچار افت جمعیت یا حتی نابودی میشن. یعنی همه درختا قرار نیست این داستان رو با موفقیت پشت سر بذارن.
در آخر، دانشمندا هشدار دادن که این استراتژی ریشه درازی، شاید فقط یه راه کوتاهمدت باشه و تو بلندمدت جواب نده؛ چون بالاخره عمر این جنگلها خیلی بیشتر از مدت این تحقیق (۵ سال) هست و کسی نمیدونه تا کی میتونن با این روش مقاوت کنن. الان باید ببینیم در ادامه چه تأثیر بلندمدتی رو تو ذخایر کربن و سلامت کل اکوسیستم جنگل خواهد گذاشت. یعنی هنوز معلوم نیست اگه همین مدل رشد ریشههای عمیق ادامه پیدا کنه، جنگلها واقعاً میتونن با خشکسالیهای بیشتر و طولانیتر کنار بیان یا نه!
کلاً دم طبیعت گرم که حتی تو بحران هم یه راه برای زنده موندن پیدا میکنه، اما جنگلها رو همینطوری نباید تنها بذاریم، چون تغییرات اقلیمی واقعاً میتونه آیندهشونو تهدید کنه.
منبع: +
